ಪರಿವರ್ಧಿನಿ
೧
ಎ೦ದಾಗುವುದೋ ಧರ್ಮಗ್ಲಾನಿಯು,
ಮುಂದಾಗುವುದೆಂದೋ ದುರ್ನೀತಿಯು,
ಅಂದೇ ತಪ್ಪದೆ ತಾನವತಾರವ-
ನೆಸಗುವನಿವನಾರೇ?
ಸಂದಾ ದುಷ್ಟರ ಭಾರವ ಸಹಿಸದೆ,
ಬಂದಡಿವಿಡಿ ದಿಹ ಭೂವನಿತೆಯ ಬಗೆ-
ದಂದುಗವಟ್ಟಲು ಮಾನಿಸವುಟ್ಟೊಳು
ಪುಟ್ಟಿದನಿವನಾರೇ?
೨
ಶಯ್ಯಾ ಶೇಷನ ದಿಟ್ಟಿಸಿ, ‘ನೀನೀ-
ಗೊಯ್ಯನೆ ರೋಹಿಣಿಯುದರದಿ ಜನಿಸುತ,
ರಯ್ಯಂ ಮಿಗೆ ಬಲರಾಮಾಕಾರದೊ
ಳಗ್ರಜನೆನಗಾಗು’
ಒಯ್ಯಾರದೊಳಿಹ ಮಾಮಾಯೆಯನಾ-
ರಯ್ಯುತ, ‘ನಂದಜೆಯಾಗುತ, ಮುಂ ಸಾ-
ಹಾಯ್ಯವನೆನಗೆಸಗಲು ಜನಿಸೆನ್ನುವ
ಸೂತ್ತಿಕನಿವನಾರೇ?
೩
ಬಂಧನ ಗೃಹದಲಿ, ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯ
ಸಂದಿನೊಳಿರುತಿಹ ಮಾತೆಯ ಬಳಿಯಲಿ,
ಸು೦ದರ ಕಾಯದ ಹೊಳಪಿನ ಕದಿರುಗ-
ಳೆತ್ತಲು ಪಸರಿಸಿರೆ,
ಅ೦ದದೊಳಾಯುಧವಿಡಿದಿಹ ನಾಲ್ದೋ-
ಳೊ೦ದಿದ ಬಂಧುರದಾಕೃತಿಯೊಪ್ಪಿರೆ,
ಮು೦ದಿಹ ಜನನಿ-ಜನಕರೊಳ೦ದದಿ
ಭಾಷಿಪನಿವನಾರೇ?
೪
“ತ೦ದೆಯೆ! ತಾಯಿಯೆ! ನಿಮ್ಮನು ಸುಮ್ಮನೆ
ಬ೦ಧನಮೊ೦ದಿಸಿ, ಮುಂ ಪುಟ್ಟಿದ ಶಿಶು
ವೃಂದಮನೆಲ್ಲವ ಕಲ್ಲೆದೆಯಿಂ ಕ-
ಗ್ಗಲ್ಲಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ,
ಕೊಂದಿಹ ಮೂಢ ನೃಶಂಸನ ಕಂಸನ
ಸಂದೆಯವಿಲ್ಲದೆ, ಶಮನನ ಸದನ-
ಕ್ಕೊಂದಿಪೆ” ನೆನ್ನುತ, ಮು೦ಗಜ್ಜವನೊರೆ-
ದರಿಪಿದನಿವನಾರೇ?
೫
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದೊಳಷ್ಟಮಿ ಯಾಮಿನಿ
ತೀವಿರೆ ಬುವಿಯನು, ಕಾರ್ಗಾಲದ ಸರಿ-
ಯಾವರಿಸಲ್, ವಸುದೇವನ ಕೈಯ್ದಾ-
ವರೆಯಲ್ಲಿವನಾರೇ?
ಈ ವಿಧ ಕಷ್ಟವನಟ್ಟಲು, ದೇವನ
ಭಾವಕ್ಕನುಗತನಾಗುತ ಬಂದಿಹ,
ಹಾವೆರೆಯನ ಹೆಡೆ ಕೂಡೆ, ಮಣಿ ದೀವಿಗೆ
ಯಾದವನಿವನಾರೇ?
೬
ಯಮುನೆಯು ದಾರಿಯ ಬಿಟ್ಟರೆ, ಮಧ್ಯದಿ
ಗಮಿಸುವ ಜನಕನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಹ,
ಸುಮ ಕೋಮಲ ವರ ಕಾಯದೊಳೊಪ್ಪುವ
ನವ ಶಿಶುವಿವನಾರೇ?
ಮಮತೆಯ ನಂದ-ಯಶೋದ ಕ೦ದನು
ಸಮನಿಸೆ ತಾನತಿ ಮುದದಲ್ಲಿ ಬಳೆಯುತ-
ಲಮರಲು ಗೋವಳರವರಾ ಮಡಿಲಿನೊ-
ಳಾಡುವನಿವನಾರೇ?
೭
‘ಜೋ ಜೋ ಹರಿಗೋವಿಂದನೆ! ಕಂದನೆ!
ಜೋ ಜೋ ಕರಿ ಸಿರಿ ಮೈಯನೆ! ಚೆಲುವನೆ!
ಜೋ ಜೋ ಗೋಕುಲ ಗೋಪಾನಂದಕ!
ಕೃಷ್ಣನೆ! ಜೋ’ ಯೆನುತ
ಸಾಜದೆ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಸಂತೋಷದಿ
ಮೆಲ್ಜೋಗುಳವನು ಪಾಡಲು ತೊಟ್ಟಿಲೊ-
ಳೋಜೆಯೊಳೊರಗುತ ಕಿವಿಗಳ ನಿಮಿರಿಸಿ,
ಪಟ್ಟಿಹನಿವನಾರೇ?
೮
ಭೀಕರ ಕಾಯದ ರಕ್ಕಸಿಯೊರಗಿರ-
ಲಾಕೆಯ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲಿ ಹೊರಳುತ
ಲಾ ಕುಚವೆರಡರ ಹೀರುತಲಸುವನು
ಹಿ೦ಡಿದನಿವನಾರೇ?
ಆ ಕಂಸನ ಮತದಿಂದೈತಂದಿಹ
ಆಕುಲ ಶಕಟಾಸುರನನು ಕಾಲಿಂ-
ದೌಕುತಲುರುಳಿಸಿ, ಕೆಡೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಮಡು-
ಹಿದ ಮಗುವಿವನಾರೇ?
೯
‘ಈ ಕೃಷ್ಣನ ವಧಿಸುತ, ಹೆಸರಳಿಯಿಸ-
ಬೇಕೆಂ’ ದಾಗಲೆ ಸುಳಿಗಾಳಿಯ ತೆರ-
ದಾಕೃತಿಯಾ೦ತ ತೃಣಾವರ್ತನ ಕ-
ತ್ತೊತ್ತಿದವನಾರೇ?
ಲೋಕವ ಹಿಂಸಿಸಲೈತಹ ದನುಜರ-
ನೇಕರ ತನ್ನಯ ಬಾಲಕ ಲೀಲಾ-
ನೀಕದಿ ನಾಶಿಸಿ, ತಿರೆಹೊರೆಯಿಳುಹಿದ
ಚಿಕ್ಕವನಿವನಾರೇ?
೧೦
ತಾಯಿಯು ಹೆದರಿಸಿ, ‘ಮಣ್ಣನು ಮೆದ್ದಿಹೆ
ಬಾಯನು ಬಿಚ್ಚೆ’ನೆ ತೆರೆಯಲು, ಅದರೊಳ-
ಗಾಯತ ಲೋಕವ ಕಾಣಿಸಿ, ವಿಸ್ಮಯ-
ಗೊಳಿಸಿದನಿವನಾರೇ?
ತಾಯಿಗೆ ಮನೆಯಲಿ ಕೆಲಸವನೆಸಗಲ-
ದೀಯದೆ ಕೆಣಕಲು, ಹಗ್ಗದಿ ಕಟ್ಟುತ
ನೋಯಿಪೆ’ ನೆನ್ನುತ ಬಂಧಿಸೆ, ಕಟ್ಟಿಗೆ
ಸಿಲುಕದನಿವನಾರೇ?
೧೧
ಹರಿದೋಡುವನಂ ಸೈರಿಸದಮ್ಮನು
ಒರಳಲಿ ದಾವಿಂ ಕಟ್ಟುತಲಗಲಲು,
ಸರಿಯುತ, ಮತ್ತಿಯಳ್ಮರದಿರುಕಿನೊ-
ಳಿರುವವನಿವನಾರೇ?
ತರುಗಳವೆರಡುಂ ಮುರಿದುರುಳಲ್‌, ಬಂ-
ದರು ಶಾಪವನುಳಿದುತ್ತರ ಪತಿಯಣು-
ಗರು; ಬಳಿಕವರಿಂ ನತಿ-ನುತಿಯಾ೦ತಿಹ
ಯದುಸುತನವನಾರೇ ?
೧೨
ಎಳವೆಯೊಳು೦ಡರೆ ಹಾಲ್ಮೊಸರಳೆಯಂ,
ಬಳವಿಯು ಕಳೆವೆತ್ತೊಲಿಯುವುದೆಂಬುದ
ತಿಳಿಸಲು ಲೋಕಕೆ, ಹಸಿ ಹಾಲ್ಬೆಣ್ಣೆಯ
ಮೆದ್ದವನಿವನಾರೇ?
ಎಳೆಗೊಲ್ಲತಿಯರ ನಲ್ಮೆಯನಾನುತ,
ಬಳೆಯುತ, ತುರುವಳರೆಳೆಯರ ಕೆಳೆತನ-
ದೊಳು ದನಗಾಯುತ, ಗೋರಕ್ಷೆಯನಿಳೆ-
ಗರಿಪಿದನಿವನಾರೇ?
೧೩
ತುರು-ಕರು ಕಾಯುವ ಕಾಲದಿ ವ್ರಜದಲಿ
ತರುಗಳ ತಣ್ಣೆಳಲನ್ನಾಶ್ರಯಿಸುತ,
ಸುರುಳೆಲೆ ಸುಳಿಯಿಂ ಪೀಪಿಯನೂದುತ್ತ
ವಿಹರಿಪನಿವನಾರೇ?
ಮರಿಗೋಗಿಲೆಗಳ ಕುಹುಕುಹು ರವವನು-
ಕರಣೆಯಗೈಯುತಲಣಕಿಸಿ ನಗುತಲಿ,
ಕರ ತಾಡನ ಪರನಾಗಿಹ ಚೆಲುವಿನ
ಚೆನ್ನಿಗನಿವನಾರೇ?
೧೪
ಕಲಕಲ ನಾದದಿ ಹರಿಯುವ ಯಮುನೆಯ
ಸುಲಲಿತ ವೇದಿಕೆಯಗ್ರದಿ, ಮುದದಲಿ
ನಲಿಯುವ ಮಂಜುಳ- ಮೋಹನ-ಲೀಲಾ
ವಿಗ್ರಹನಿವನಾರೇ?
ಕೊಳಲನ್ನೂದುತ, ಸರಸದಿ ತೀರದೊ-
ಕಲೆಯುವ, ಮುಗ್ಧ-ಮನೋಹರ ಕಾಯದ
ಅಲಕ ವಿಚಿತ್ರಿತ ವದನ ಸರೋರುಹ
ಸು೦ದರನಿವನಾರೇ?
೧೫
ಪುಲಿನದಿ ಲೀಲಾ ಕಮಲವ ಬರೆಯತ,
ಲಲಿತ ಕ್ರೀಡೆಯನಾಡುತಲೊಡುತ,
ಸಲಿಲ ವಿಹಾರ ವಿಮೋಹಿತ ಮಾನಸ-
ನಾಗಲು ನಲಿವಿನಲಿ
ವಲಿತ-ವಿಲೋಲ-ತರ೦ಗಿತ ಯಮುನಾ-
ಜಲದಲಿ ‘ಜಲಕ’ ವ ನಾಡುವ, ನೂತನ
ಜಲಧರ ಶ್ಯಾಮಲ, ಕೋಮಲ ಕಾಯ, ಕಿ-
ಶೋರನು ಇವನಾರೆ?
೧೬
ಕಂದರನೆಲ್ಲರನಂತೆಯೆ ದನಗಳ
ಮಂದೆಯ ತನ್ನಯ ವಿಷದಿಂ ಮೂರ್ಚೆಯ-
ನೊ೦ದಿಸೆ ಕಾಳಿಯನವನಾ ಹೆಡೆಯಲಿ
ಕುಣಿದವನಿವನಾರೇ?
ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿರಲೊಂದು ದಿನಂ
ಮುಂದಿನ ತಾಳವನಕ್ಕೆಯ್ದಲ್ ಮುನಿ-
ಸಿ೦ದ೦ ಬ೦ದಾ ಧೇನುಕ ರಾಸಭ-
ನಸು ಹಿಳಿದಿವನಾರೇ?
೧೭
ತನ್ನಯ ಸುತ್ತಲು ತುರುವಿಂಡೊಲಿದಿರೆ,
ಉನ್ನತ ಶಿಲೆಯಲಿ ಮ೦ಡಿಸಿ ಮುದದಲಿ
ಸನ್ನುತ ಮುರಲಿಯ ಬಾಜಿಸಿ ಮೋಹಿಪ
ಮೋಹನನಿವನಾರೆ?
ಕನ್ನೆಯರೆಲ್ಲರು ರಾಸ ಕ್ರೀಡಾ-
ಸನ್ನೆಯರಾಗುತ, ಸುತ್ತಲು ಕುಣಿಯಲು,
ಚೆನ್ನೆನೆ ವೇಣುವನೂದುತ ಮಧ್ಯದಿ
ನಲಿದವನಿವನಾರೆ?
೧೮
ಆ ಕಡೆ ಈ ಕಡೆ ಸೈನಿಕ ಸಾಗರ
ವೇಕೀಭವಿಸಿರಲದರೊಳನುಗ್ಗುವ
ಶ್ರೀಕರ ಪಾರ್ಥ ಸ್ಯಂದನವಟ್ಟುವ
ಸಾರಥಿಯಿವನಾರೇ?
`ಏಕೆನ ಗಾಜಿಯು ಸಾಕೆಂ’ ದೆನ್ನುತ
ವ್ಯಾಕುಲ ನಾದಾ ವಿಜಯನ ಮನವ-
ನ್ನಾ ಕಾಳಗಕನುವಾಗಿಸಿ, ಗೀತೆಯ-
ನರಿಪಿದನಿವನಾರೇ?
*****
೧೯೩೬
